Melisa to roślina pochodząca z wybrzeża Morza Śródziemnego, stosowana od wieków przez europejskich zielarzy i medyków. Ceniona jest przede wszystkim z powodu swojej zdolności do łagodzenia niepokoju, ułatwiania zasypiania i poprawiania jakości snu. Ponadto skutecznie wspomaga zdolności poznawcze oraz funkcje układu odpornościowego.
melisa lekarska funkcjonuje w literaturze naukowej, medycynie tradycyjnej oraz obrocie suplementacyjnym pod wieloma nazwami wywodzącymi się z różnych języków i tradycji kulturowych. Poniżej zestawiono kluczowe określenia stosowane w poszczególnych kontekstach.
Melisa lekarska (Melissa officinalis) to wieloletnia roślina z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Pochodzi z terenów wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego, obecnie zaś występuje w Europie oraz na należących do strefy klimatu umiarkowanego obszarach Azji i Ameryki Północnej. W stanie dzikim występuje również w Afryce Północnej – na terenie Maroka, Madery, Wysp Kanaryjskich i Tunezji. Na całym świecie jest natomiast uprawiana. Melisa dorasta do 60-100 cm wysokości. Jej naprzeciwlegle ułożone liście mają okrągłą lub sercowatą blaszkę o karbowanych lub ząbkowanych brzegach. Wydzielają one charakterystyczny, cytrynowy zapach. W okresie wiosennym i letnim w miejscach połączeń łodygi i liści pojawiają się małe, jasnożółte kwiaty.
Pierwsze informacje o zastosowaniu melisy w ziołolecznictwie pochodzą ze starożytnej Grecji i Rzymu. Roślina ta znalazła się w dziele Teofrasta Historia Plantarum, datowanym na 300 rok p.n.e. W VII wieku naszej ery stosowano ją w Hiszpanii, a później w całej Europie, co zostało odnotowane przez ówczesnych naukowców na czele z Paracelsusem. Wraz z konkwistadorami przedostała się do Ameryki Północnej.
Melisa lekarska znana jest przede wszystkim ze swoich właściwości łagodzących uczucie niepokoju i lęku. Skutecznie wspomaga również terapię bezsenności, ułatwiając zasypianie i poprawiając jakość snu. Wykazuje również pewien potencjał nootropowy, gdyż wpływa na aktywność neuroprzekaźników warunkujących zdolności poznawcze. Zalicza się ją także do immunomodulatorów, ponieważ ma ona zdolność regulowania pracy układu odpornościowego.
Surowcem zielarskim są liście i ulistnione wierzchołki pędów melisy (folium melissae). Ich najważniejszym składnikiem jest olejek eteryczny. Zawiera on:
Ponadto w liściach melisy znajdują się także:
Wyniki badań naukowych wskazują na to, że ekstrakt z melisy hamuje aktywność transaminazy kwasu gamma-aminomasłowego. Enzym ten katalizuje reakcję przekształcania GABA do L-glutaminianu, co przebiega jednocześnie z przekształceniem 2-oksoglutaranu do semialdehydu bursztynowego. Związki chemiczne kluczowe w procesie inaktywacji tego enzymu to kwas ursolowy i kwas rozmarynowy. Również test z wykorzystaniem modelu zwierzęcego potwierdziły, iż doustne przyjmowanie ekstraktu z melisy wpływa na zmnireejszenie stężenia transaminazy GABA w obrębie zakrętu zębatego hipokampa oraz na podniesienie koncentracji GABA. Ponadto związki biologicznie aktywne obecne w liściach tej rośliny działają jako pozytywne modulatory allosteryczne receptorów GABA.
Istnieją również dowody naukowe wskazujące na to, że związki biologicznie czynne obecne w ekstrakcie z melisy wspomagają neuroprzekaźnictwo cholinergiczne. Szczególnie istotny jest tu kwas rozmarynowy, który hamuje aktywność acetylocholinoesterazy (AChE, enzymu unieczynniającego acetylocholinę) w obrębie kory czołowej i hipokampa. Udowodniono, że ekstrakt z melisy jest w stanie zmniejszyć stężenie mRNA kodującego ten enzym o 52%. Oddziałuje on również na receptory muskarynowe i nikotynowe acetylocholiny, wpływając na ich czynność. Wyniki badań naukowcy wskazują na działanie tych substancji jako agonistów receptorów acetylocholiny.
Udowodniono, że podanie pojedynczej dawki (300, 600 i 900 mg) standaryzowanego ekstraktu z melisy jest w stanie przyczynić się do znaczącej poprawy dokładności i koncentracji u młodych, zdrowych ochotników. W badaniach z wykorzystaniem modeli zwierzęcych wykazano również, że stosowanie tej rośliny korzystnie wpływa na funkcjonowania pamięci długotrwałej. Zaobserwowano również, że melisa pozwala poprawić wyniki testów sprawdzających zdolności poznawczych, gdy prowadzone są one przy towarzyszących czynnikach stresowych.
Melisa znana jest przede wszystkim ze swoich właściwości pomagających łagodzić skutki stresu. Wynikają one ze zdolności zawartych w tej roślinie związków aktywnych do stymulacji neuroprzekaźnictwa GABA-ergicznego. Istnieją również doniesienia świadczące o tym, że substancje te oddziałują także na inne sfery neurogospodarki – determinowane przez dopaminę i serotoninę.
Liczne badania przeprowadzone z wykorzystaniem modeli zwierzęcych potwierdziły jej anksjolityczny i antydepresyjny potencjał. Efektywność melisy była porównywalna do diazepamu, leku z grupy benzodiazepin często stosowanego w przypadku zaburzeń lękowych.
Podobne wyniki otrzymano również w testach klinicznych. Wykazano, że już pojedyncza dawka działa profilaktycznie i jest w stanie zmniejszyć efekt wywoływany przez ekspozycję na stres oraz spowodować zmiany w zapisie fal mózgowych podobne do występujących podczas przyjmowania leków przeciwlękowych. Dłuższe przyjmowanie ekstraktu z tej rośliny pozwoliło natomiast zredukować odczuwanie lęku, niestabilności emocjonalnej, zmęczenia, poczucia winy, objawów psychosomatycznych oraz zaburzeń intelektualnych. Udowodniono również skuteczność melisy w łagodzeniu symptomów zespołu napięcia przedmiesiączkowego u nastoletnich dziewcząt. Korzystne efekty obserwowano nie tylko podczas suplementacji samego ekstraktu, ale również wówczas, gdy uczestnicy testów stosowani produkty spożywcze wzbogacone w wyciąg z M. officinalis, takie jak napój i jogurt.
Wyniki badań naukowych pozwoliły udowodnić, że związki biologicznie aktywne zawarte w ekstrakcie z melisy pomagają wyciszyć się i ułatwiają zasypianie. Test z wykorzystaniem modelu zwierzęcego dowiodły, że działają one usypiająco oraz nasilają sen wywołany przez leki z grupy barbituranów. Przeprowadzono również wiele badań klinicznych, podczas których potwierdzono, iż podobne działanie występuje u ludzi. Ochotnicy regularnie przyjmujący wyciąg z tej rośliny zgłaszali poprawę jakości snu, której nie towarzyszyły negatywne skutki uboczne. Korzystne efekty obserwowane są również u osób, których problemy ze snem mają źródło w przeżywanym stresie lub zaburzeniach lękowych. Odpowiada za to zdolność melisy do stymulacji neuroprzekaźnictwa GABA-ergicznego, które często jest osłabione w przypadku występowania tych stanów. Udowodniono również, że melisa jest skuteczna w leczeniu bezsenności dzieci.
Testy z wykorzystaniem modelu zwierzęcego potwierdziły, że melisa wykazuje właściwości antynocyceptywne – jej doustne przyjmowanie pomaga złagodzić odczuwany ból. Otrzymane wyniki wskazują na to, że odbywa się to poprzez wpływ na szlak tlenku azotu oraz na neuroprzekaźnictwo cholinergiczne.
Wyniki licznych badań naukowych pozwoliły udowodnić, żę ekstrakt z melisy wspomaga funkcjonowanie układu odpornościowego i działa jako immunomodulator. Przede wszystkim znane są właściwości przeciwzapalne tej rośliny. Jej olejek eteryczny jest w stanie redukować obrzęk wywołany przez karageninę. Wykazano, że jego składniki biologicznie aktywne są skuteczne zarówno przy podaniu doustnym, jak i podskórnym. Ponadto są one w stanie stymulować pracę układu odpornościowego w stopniu porównywalnym z lewamizolem, zarówno w zakresie odpowiedzi humoralnej, jak i komórkowej.
Składniki biologicznie aktywne zawarte w ekstrakcie z melisy wykazują działanie przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe. Szczególnie silne są właściwości cytrolu (geraniolu i nerolu), cytronelalu i trans-kyriofylenu. Testy in vitro potwierdziły ich skuteczność przeciwko bakteriom Gram-dodatnim i Gram-ujemnym oraz przeciwko jednokomórkowym drożdżakom. Wśród mikroorganizmów, których wzrost został zahamowany przez olejek eteryczny melisy, znalazły się patogenne dla człowieka Staphylococcus aureus, Listeria monocytogenes, Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella pneumoniae i Candida albicans. Istnieją także dowody na to, że M. officinalis hamuje namnażanie się wirusów opryszczki pospolitej typu 1 i 2, w tym opornych na acyklowir. Udowodniono również jej skuteczność w walce z wirusem grypy, w tym ze szczepem H1N1.
3.1. Zalecane dawkowanie Najczęściej zalecane dawki ekstraktu z melisy lekarskiej mieszczą się w przedziale 600-1200 mg dziennie. Najlepiej jest przyjmować wyciąg z tej rośliny wraz z posiłkiem. Na rynku dostępny jest także susz z liści melisy do sporządzania naparów oraz olejek eteryczny do aromaterapii, jednak w tym przypadku ustalenie skutecznej dobowej dawki jest znacznie trudniejsze. 3.2. Synergistyczne połączenia suplementacyjne W celu nasilenia działania nasennego melisę można łączyć z: kozłkiem lekarskim (Valeriana officinalis) męczennicą cielistą (Passiflora…
Melisa to roślina pochodząca z wybrzeża Morza Śródziemnego, stosowana od wieków przez europejskich zielarzy i medyków. Ceniona jest przede wszystkim z powodu swojej zdolności do łagodzenia niepokoju, ułatwiania zasypiania i poprawiania jakości snu. Ponadto skutecznie wspomaga zdolności poznawcze oraz funkcje układu odpornościowego. Najważniejsze informacje łagodzenie objawów niepokoju wsparcie pracy układu nerwowego poprawa jakości snu wspomaganie odporności zmniejszanie odczuwania bólu Dawkowanie Najczęściej zalecane dawki ekstraktu z melisy lekarskiej mieszczą się w przedziale 600-1200 mg dziennie. Najlepiej…